Oekraïens leger krijgt bevel wapenstilstand na te leven, Zelenski wacht op Moskou

Oekraïens president Volodimir Zelenski zei zondagavond dat zijn leger het bevel heeft gekregen zich aan de wapenstilstand voor energie-installaties te houden. Oekraïne is bereid aanvallen op Russische energiedoelen direct te stoppen zodra Moskou dat ook doet. Een officiële bevestiging van het Kremlin was er op dat moment niet. Zelenski voert als staatshoofd het bevel over het Oekraïense leger. Zo’n order geldt dus direct voor de troepen aan het front.

De Amerikaanse president Donald Trump had de wapenstilstand eerder die dag aangekondigd. Hij maakte op zijn platform Truth Social bekend dat aanvallen op energie-infrastructuur tussen Rusland en Oekraïne met onmiddellijke ingang stoppen. Volgens Trump hadden beide landen daarmee ingestemd. Energie-infrastructuur is sinds het begin van de oorlog vaak doelwit van aanvallen van beide kanten. Daardoor kregen huishoudens in Oekraïne vaker met stroomuitval te maken. Eerdere pogingen om dat type aanvallen te staken, hielden telkens maar kort stand. Zonder werkende centrales vallen ook verwarming en drinkwater uit. Dat probleem weegt zwaarder naarmate het kouder wordt.

Zelenski reageerde dat de aankondiging van Trump nieuw voor hem was. Hij zei niets te weten van een concrete afspraak tussen Rusland en de Verenigde Staten. Toch liet hij weten dat Oekraïne meegaat, zodra ook Rusland stopt met aanvallen op energiedoelen. Zijn verbazing ging vooral over de manier waarop Trump de afspraak aankondigde, zonder vooroverleg met Kyiv. Trump koos er in deze zaak eerder voor om zijn standpunten rechtstreeks via Truth Social te delen dan via officiële diplomatieke kanalen.

Trump bemiddelt al langer tussen Kyiv en Moskou om tot een staakt-het-vuren te komen. Trump en Zelenski botsten eerder al in het openbaar over de koers van de oorlog. Europese landen, waaronder Nederland, steunen Oekraïne sinds het begin van de oorlog met wapens, geld en humanitaire hulp. Zelf zitten ze niet aan de onderhandelingstafel over een wapenstilstand. De Verenigde Staten en Rusland bepalen in deze fase grotendeels zelf het tempo van de gesprekken.

Volgens de Oekraïense grondwet worden er tijdens de staat van beleg geen verkiezingen gehouden. Die staat van beleg hoort bij de oorlog met Rusland. Daardoor is Zelenski’s ambtstermijn in de praktijk verlengd. Trump en andere critici gebruikten dat eerder als argument voor een nieuwe president. Kyiv houdt vast aan het standpunt dat verkiezingen pas kunnen zodra de veiligheidssituatie dat toelaat. Campagne voeren en stemmen tijdens gevechtshandelingen is volgens Kyiv in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar. Een langere wapenstilstand zou daar volgens Kyiv verandering in kunnen brengen.

Trumps aankondiging van de wapenstilstand kwam na kritiek op Zelenski. Trump zei dat Oekraïne raffinaderijen in Rusland bleef aanvallen. Dat drijft volgens hem de Amerikaanse brandstofprijzen op. Daarom was het volgens Trump tijd voor een nieuwe president in Oekraïne. Hogere brandstofprijzen zijn voor Trump politiek gevoelig, omdat automobilisten die rechtstreeks aan de pomp voelen. Zelenski antwoordde dat Oekraïne naar de stembus kan. Voorwaarde is dat de Russische president Vladimir Poetin akkoord gaat met een volledige wapenstilstand van 60 dagen. Daarmee schuift Zelenski de voorwaarde voor nieuwe verkiezingen door naar Moskou.