Fonds en deskundigen willen vier energiecentrales op afval in Kroatië

Het Kroatische Fonds voor Milieubescherming en Energie-efficiëntie (FZOEU) en vakdeskundigen willen dat het land vier energiecentrales op afval bouwt. Het Fonds financiert energie- en milieuprojecten in Kroatië. Het gaat om centrales die restafval verbranden dat niet meer te recyclen is, niet om installaties voor gevaarlijk afval. Het Fonds ziet de centrales als vervolgstap op de regionale afvalcentra die het land nu uitbouwt. Zo’n energiecentrale op afval, een energana, wekt bij de verbranding van restafval stroom of warmte op. Dat is beter dan afval ongebruikt op een stortplaats te laten liggen. Met de energane wil het Fonds voorkomen dat de hoeveelheid gestort afval verder oploopt.

De vier centrales zouden moeten komen bij Šibenik, Osijek, Rijeka en Zagreb. Elke centrale wordt gekoppeld aan een regionaal afvalcentrum (CGO), waar huishoudelijk afval wordt gesorteerd. Bij Šibenik gaat het om een centrale bij afvalcentrum Bikarac. Die zou ongeveer 130.000 ton afvalbrandstof per jaar moeten verwerken voor vier Dalmatische provincies. In Osijek is de beoogde locatie de Orlovnjak-centrale, met een capaciteit van circa 54.000 ton afvalbrandstof per jaar voor de regio Slavonië. Beide locaties liggen al bij een bestaand afvalcentrum. Zo kan het restafval na sortering direct worden aangevoerd, zonder lange transportroutes naar een andere regio.

Het plan voor de energane volgt op de aanleg van een landelijk netwerk van afvalcentra, de CGO’s. Kroatië moet daarvan tegen 2031 elf hebben. Nu zijn er vijf operationeel, drie in aanbouw, en voor twee loopt de aannemersselectie nog. Die centra sorteren het afval en halen er grondstoffen uit die te recyclen zijn. Wat overblijft, is het restafval waarvoor het Fonds en de deskundigen nu de vier energane bepleiten.

Hoeveel restafval er overblijft, blijkt uit officiële cijfers van het ministerie van Milieubescherming en Groene Transitie. De hoeveelheid gemeentelijk afval per inwoner in Kroatië groeide van 387 kilo in 2014 naar 486 kilo in 2024. Dat is een record sinds het begin van de metingen in 1995. Kroatië blijft daarmee nog net onder het EU-gemiddelde van 511 kilo per inwoner, een cijfer uit 2023. Hoe meer afval er per inwoner ontstaat, hoe meer restafval er uiteindelijk moet worden verwerkt.

Het aandeel van dat afval dat wordt gerecycled, groeide wel: van 4 procent in 2010 naar 37 procent in 2024. Toch belandde 51 procent van het gemeentelijk afval in 2024 nog op de stort. De wettelijke recyclingdoelstelling van 50 procent werd daarmee niet gehaald. Dat stortpercentage is precies het deel van het afval waarop de energane volgens het Fonds en de deskundigen gericht zouden zijn. Het gaat om afval dat na sortering overblijft en dat verder recyclen niet meer loont.

Snel klaar is dat plan zeker niet. Volgens deskundige Schneider duurt de bouw van een energana van besluit tot ingebruikname 8 tot 10 jaar. Schneider heet voluit Daniel Rolph Schneider en is verbonden aan de Technische Universiteit Zagreb. Een formeel investeringsbesluit over de vier centrales is er nog niet. Tot zo’n besluit valt, blijft het niet-gerecyclede restafval van Šibenik, Osijek, Rijeka en Zagreb op de bestaande stortplaatsen liggen.